آيا جهاني شدن ما را به سوي دنيايي عادلانه و كامياب رهنمون خواهد ساخت؟

 

سخنراني دكتر ماهاتير محمد، نخست وزير مالزي، در اجلاس مشترك تجارت و فناوري مالزي و روسيه  

برگردان: محمد صاحبي _ علي اصغر صادق پور

   (انديشگاه شريف)

 

1.      از اينكه امروز در جمع چهره هاي برجسته انجمن تجاري روسيه حضور دارم بسيار خوشحالم و از ترتيب دهنده گان اين گردهمايي من جمله وزارت امور خارجه فدراسيون روسيه و اتحاديه صنعتگران و كار آفرينان اين كشور تشكر مي كنم.

2.      جهاني شدن، صرف نظر از خوبي و بدي آن در دهه 1990 به يك واژه اقتصادي رايج تبديل شد. ترديدي نيست كه اقتصادهاي ملي كشورها به دليل جريان فرامرزي تجارت، سرمايه گذاري و رشد سرمايه هاي مالي به سرعت در هم ادغام مي شوند. هم اكنون اغلب مصرف كنندگان، كالاهاي خارجي خريداري مي كنند و تعداد بي شماري از شركتها، خارج از مرزهاي ملي به فعاليت مشغول بوده و سرمايه گذاران، سرمايه هايشان را بيشتر در نقاط دوردست به كار مي گيرند .

3.      در چند سال اخير، بحث هاي مربوط به نظام تجاري بين المللي و توسعه جهاني محدود به نشريات تخصصي  است و به ندرت خارج ار اين نشريات شاهد چنين بحث هايي هستيم. اما اكنون اين موارد تغيير كرده است. در حال حاضر نشست هاي بين المللي درباره مسايل اقتصادي، به دليل اعتراضات مربوط به آثار و پيامدهاي جهاني شدن با مشكلات عديده اي مواجه مي شود. اكنون جهاني شدن به عنوان يك نيروي قدرتمند در زندگي روزمره حضور دارد، و اين نيرو از شيوه هاي توليد و ساخت محصولات و ارايه خدمات مصرفي تا ديدگاهها  و ارزشهاي جوامع ما را تحت تاثير قرار مي دهد.

4.      بدون شك گردش كالا و خدمات بايد آزادانه و به نفع ما باشد، ولي در عين حال افراد بسياري نگران شتاب تحولات اقتصادي بوده و از احتمال به حاشيه رانده شدن جمع كثيري از شهروندان جهاني در نگراني و هراس به سر مي برند.

5.      دهه هاي اخير، براي كشورهاي در حال توسعه دوره برجسته اي از تحولات مختلف محسوب مي شود. موضوع نويني كه براي بسياري از ما  قابل طرح است، تعيين سرنوشت خود مي باشد و اين در حالي است كه تجربه ما در امر توسعه به نسبت محدود بوده است. هر چند ما تا حدودي توانسته ايم به موفقيتهايي در امرتوسعه اقتصادي كشورهايمان دست يابيم، اما هنوز براي رسيدن به پيشرفت عمده راه بسياري در پيش داريم.

6.      بسياري از ما از طريق اقداماتي همچون آزادسازي تجاري و گشايش بازارها بر روي تجارت و سرمايه گذاري ، تكامل و تحول تدريجي نظام هاي اقتصادي و جهت دهي آنها براي مواجهه با چالشهاي خارجي و در نهايت پذيرفتن  جهاني شدن با اميد بهره جويي از فرصتهاي حاصله از اين فرايند، به دنبال بهره مندشدن از دستاوردهاي آن هستيم.

7.      البته، چنين پيشرفتهايي نتيجه تحولاتي بوده است كه كمتر در كنترل ما مي باشد. زماني، تنها عناصر تركيبي فرمول توسعه عبارت بودند از ثبات سياسي، منابع طبييعي و انساني، سرمايه و سرمايه گذاري. اما امروزه پيشرفتهاي تكنولوژيك، جريان نامحدود سرمايه و ظهور اقتصاد دانش گرا معادله توسعه را پيچيده ساخته است. اطميناني نيست كه بتوانيم از عهده اين محيط پيچيده برآييم يا خود را با آن منطبق سازيم. بدليل كاستي هايمان در برابر چنين دگرگونيهايي، برنامه هاي توسعه ما تحت تاثير قرار گرفته و خواهد گرفت.

8.      همگي ما به اين نكته به خوبي واقفيم كه حركت در مسير توسعه حتي در مطلوب ترين شرايط هرگز آسان نبوده است، و علي رغم تلاشهاي بي دريغمان شاهد رشد نابرابري و ايجاد شكاف ميان كشورهاي توسعه يافته و در حال توسعه از يك سو و گسترش فقر و نابرابري و بهره مندي نامتوازن از فرصتهاي جهاني شدن از سوي ديگر هستيم. ما همچنين شاهد بي ثباتي فزاينده در اقتصاد جهاني و توسعه و تبعيض هاي ناشي از فرايند جهاني شدن هستيم. ما همچنان نظاره گر ناتواني و عدم كفايت نهادهاي جهاني در حل مشكلات اقتصادي مي باشيم.

9.      اين گونه به نظر مي رسد كه مزاياي ناشي از تجارت و سرمايه گذاري به شكلي نابرابر ميان كشورها تقسيم مي شود. عقيده كنوني جامعه جهاني مبني بر اينكه كشورها براي رسيدن به توسعه بايد مساله آزادسازي تجاري و قواعد جهاني را بپذيرند، صحيح نبوده است. و به نظر مي رسد كه اقدامات جاري در حوزه تجارت و سرمايه گذاري از توانايي و ظرفيت لازم در توزيع يكسان ثروت برخوردار نيستند.

10.   مي پذيريم كه در تمامي جنبه ها بي نقص نيستيم. ما در سيستم خود فساد داشته، فاقد شفافيت بوده و از راهبري و تدبير ناكافي برخورداريم، اما داراي ثروت هستيم. علي رغم فساد و چيزهاي ديگري كه ادعا شده، كشورمان را توسعه داده بوديم و زندگي خوبي براي مردم فراهم كرده بوديم. نيروهاي بازار با اينكه هزينه زيادي را به ما تحميل كرده اند و همچنين ادعايشان مبني بر در اختيار گرفتن دولت ها، موقعيت چشمگيري نداشته اند. اما مطمئناً اين نيروها از طريق دستكاري و دخالت در امور ارزي و بازار توانسته اند به كاميابي هايي نيزنايل شوند و اكنون از طريق كنترل و بدست آوردن بانك ها، صنايع و تجارت، با اقداماتشان اين بخش ها را به حالت احتزاز درآورده اند. تا زماني كه روشها مبتني بر اين نوع نگرش باشد، حاميان جهاني شدن توجه كمتري به نتايج خواهند داشت.

11.   ما در حال سقوط به ورطه اي هستيم كه در آن اين باور وجود دارد كه سيستم هاي غربي قادرند مشكلات انساني را حل و فصل نمايند. هنگامي كه ما اعتقاد زيادي به يك سيستم خاص داشته باشيم، دلايل اوليه تشكيل و قاعده مند شدن آن را فراموش خواهيم كرد. سيستمها به اين دليل بنيان نهاده مي شوند كه بتوانند نقايص موجود را برطرف نموده و فوائدي براي رهروان خود به همراه آورند. متاسفانه هنگامي كه يك سيستم پذيرفته مي شود، به گونه اي تقديس مي يابد كه حتي اگر نتايج حاصل از آن به مراتب از آنچه كه تصور مي شد بدتر نيز باشد، همچنان بايد مورد پذيرش قرار گيرد و به آن عمل شود. در چنين شرايطي هر شخصي كه جرات پيدا كند در مقابل اين سيستم قرار گيرد و به مخالفت از آن برخيزد، به عنوان يك فرد مرتد و داراي باور غلط قلمداد شده و از سوي عموم محكوم مي گردد.

12.   جهاني شدن پيش از اين علائمي را نشان داده است كه گويي به منش و مذهبي تبديل مي گردد كه ياراي تحمل هيچ عقيده مخالفي را نخواهد داشت. اين امر براي جهاني شدن تاسف برانگيز است، چرا كه اين پديده و فرايند اگر به درستي تفسير شده و قاعده مند گردد، خواهد توانست فوائد و ثروت انبوهي را براي جهانيان اعم از فقير و غني به همراه آورد. نكته مهم تمركز بر نتايج است تا بر تعصبات و عقايد جزمي. اگر نتايج مثبت باسند، ضروري است به هر وسيله اي به پيشبرد جهاني شدن ياري نمود ولي اگر نتايج براي همه افراد بد و مضر باشند، بايد جهاني شدن مجدداً تفسير شده و تغيير يابد تا نتايج مورد انتظار از آن حاصل شود.

13.   شكي نيست كه اگر جهاني شدن به نحو خوبي تفسير شده و به صورت مطلوب به آن عمل شود، مي تواند در ايجاد يك نطم جهاني عادلانه تر به گونه اي كه ثروت بين فقير و غني تقسيم شود موثر واقع گردد. اما تاويل و تفسير بر جهاني شدنمي تواند خصوصاً باعث نابودي فقرا و علاوه بر اين موجبات توقف رشد و توسعه ثروتمندان را فراهم آورد.

14.    امروزه علايق ايدئولوژيك و سياسي نسبت به رشد اقتصادي و دارايي هاي مالي مردم از اهميت كمتري برخوردار است. بسياري از ما بر اين باوريم كه تجارت آزاد و سرمايه گذاريهاي خصوصي مي تواند ما را در دستيابي به اين موارد ياري رساند. ما معتقديم جهاني شدن مي تواند ما را در رسيدن به رشد و پيشرفت سريع از طريق جريانهاي آزاد كالا، خدمات و سرمايه ياري رساند.

15.   اما مي‌دانيم كه بهترين اقتصادها نيز ممكن است دچار مشكلات عديده اي گردند. ما كشورهاي فقيرتر نمي‌توانيم بر ركود اقتصادي غلبه كنيم،  اما معتقديم كه بايد از سوي كشورهاي غني در عدم مواجه با ركود ياري شويم. بنابراين ديدگاههاي ما بايد به نحو جدي در تشكيل سيستم‌هاي اقتصادي و مالي بين‌المللي لحاظ شود. در حالي كه برخي كشورها از روند جهاني شدن بهره مي برند، بسياري ديگر به دليل توسعه نيافتگي نتوانسته‌اند سهم اندكي از فوايد جهاني‌شدن را نصيب خود كنند. در حال حاضر، جريان‌هاي سرمايه به سمت مكان‌هايي در حركت اند كه برگشت سريع سود و اصل سرمايه را تضمين كنند، نه جايي كه به دليل ارتقاء سطح توسعه نيازمند سرمايه گذاري است.

16.   زيرساخت موجود بين‌المللي در مواجهه موثر با بحران‌ها و مشكلات توسعه‌اي ناكافي به نظر مي رسد. سازمان‌ها و موسسات بين‌المللي از جمله سازمان ملل متحد، صندوق بين‌المللي پول و بانك جهاني قادر نيستند از عهده‌ي چالش‌هاي پيش روي دنياي در حال توسعه برآيند.

بحران مالي آسيا به وضوح نشان داد كه كشورهاي توسعه يافته و موسسات بين‌المللي قادر به پاسخگويي موثر به بحران‌ها و آثار و پيامدهاي آن نيستند.

17.   فقر و توزيع ناعادلانه ثروت نتيجه‌اي جز  مشكلات اجتماعي و مسايل  امنيتي به دنبال نخواهد داشت ، و اين امر خصوصاً در كشورهاي در حال توسعه ادامه خواهد يافت. وظيفه ما است كه در يافتن راه‌حل جدي باشيم، راه‌حل‌هايي كه بتوانند تمامي  ظرفيت اقتصادي ما را به واقعيت برساند و همچنين مشكلاتي نظير فقر، گرسنگي، بيماري، فقر فرهنگي و تبعيض ها را به نحو قابل ملاحظه‌اي كاهش دهد

18.   من معتقدم كه همگرايي اقتصادي و آزادسازي تجاري مي‌تواند به كاهش فقير كمك كند. بسياري از كشورها چه توسعه يافته و چه  در حال توسعه شاهد ارتقا  قابل توجه در استانداردهاي زندگي خود در دهه‌هاي اخير بوده‌اند. كشورهاي در حال توسعه ‌اي چون بنگلادش، چين، هند، غنا، نپال، اوگاندا و ويتنام كه در دهه‌هاي 1980 و 1990 از سياست‌ تجاري باز پيروي كرده‌اند، نرخ‌هاي رشد بالاتر از ميانگين حهاني را تجربه نموده‌اند. اينجاست كه بايد بر اين نابرابري در رشد و پيشرفت اشاره كرد، چرا كه بسياري از كشورهاي ديگر در سال‌هاي اخير رشد خوبي نداشته‌اند.

19.   هنوز هم كشورهايي كه درهاي خود را بر تجارت آزاد گشوده‌اند، بيشترين درآمد را دارند. هيچ مثالي از كشور داراي اقتصاد بسته و نرخ رشد بالا نمي‌توان عنوان كرد، و مشكل فقر درون كشورها را نمي‌توان بدون در نظر گرفتن رشد اقتصادي متوقف ساخت. اين يك حقيقت ناگوارا است كه از هر 5 نفر در دنيا يك نفر در فقر مطلق به سر مي‌برد.  مقابله با اين امر بزرگترين چالش اخلاقي نسل ما محسوب مي‌گردد. سازمان ملل متحد سال 2015 را به عنوان سال هدف در جهت كاهش 50 درصدي تعداد مردم كاملاً فقير تعيين كرده است،  اين تعداد بيش از يك ميليارد نفر مي باشد!

20.   دولت‌ها، بخش خصوصي و جامعه مدني نيازمند نوعي همكاري نزديك و خاص در مقابل تهديد عمده‌اي كه براي توسعه و كاهش فقر در كشورهاي در حال توسعه رخ مي‌نماياند، هستند. اين تهديد همان بيماري فراگير ايدز است. آنچه كه از اين همكاري انتظار مي رود پيگيري  برنامه‌هاي موثر پيشگيري، سرمايه‌گذاري براي دستيابي به داروهاي جديد، ارزان نمودن روند معالجه و بهبود اقدامات بهداشتي است. اگر كشورهاي ثروتمند تنها به فكر بازگشت سرمايه خود باشند، دولت‌هاي فقير هرگز توان تحقق اين برنامه‌ها را نخواهد داشت.

21.   دسترسي مردمان فقير به خدمات پزشكي  موجب پيدايش يك بحث واقعي در باره رابطه ‌بين بهداشت و مباحث اقتصادي و حقوق شهروندان  در سراسر دنيا  گرديده است. من از اين بحث استقبال مي كنم. تنها از طريق گفتگو و همكاري بين دولت‌ها، بازرگانان، جامعه و افراد است كه ما مي‌توانيم كاركرد جهاني‌شدن را  در راستاي منافع تمامي  مردم  دنيا قرار دهيم.

22.   مسووليت نظارت بر موضوع جهاني‌شدن و توسعه يك امر  مشترك است. كشورهاي توسعه‌يافته بايد نقشي فعال در ياري ‌رساندن به كشورهايي كه از اين موضوع متأثر مي‌شوند، بازي كنند. از طرفي، كشورهاي در حال توسعه نيز بايد به عهد خود در تضمين اين امر كه رشد پايدار و كاميابي دست يافتني است، عمل كنند و در اين راه از هيچ گونه تلاش و كوششي دريغ نورزند.

23.   ما بايد به تقويت انعطاف پذيري محلي و ظرفيت‌سازي ادامه دهيم. بايد به سرمايه‌گذاري در بخش توسعه منابع انساني استمرار بخشيم، و بايد از مهارت‌ها و علوم براي مواجهه مطلوب با تغييرات سريع جهاني كه خود تحت سيطره پيشرفت‌ها و ابداعات تكنولوژيك است، ياري بجوييم. سرمايه‌گذاري در بخش آموزش با تأكيد بر علم و تكنولوژي بايد از اولويت برخوردار باشد. تقويت نهادهاي محلي و چارچوب‌هاي قانوني و قواعد و مقررات به ‌منظور تضمين انعطاف پذيري لازم  در برابر چالش‌هاي ناشي از جهاني‌شدن بايد مورد توجه خاص قرار گيرد.

24.   جداي از تلاش‌هاي كشورهاي در حال توسعه، كشورهاي پيشرفته صنعتي مسووليت خاصي در تسهيل اين روند برعهده دارند. اين امر از طريق ياري رساندن به كشورهاي در حال توسعه براي دستيابي به علم، ايده‌ها و ابداعات با هزينه و قيمت متعارف عملي مي‌گردد. هرچند مالكيت معنوي بايد رعايت گردد،  ولي توجه و عنايت خاصي نيز بايد به نيازهاي كشورهاي فقير معطوف شود. به گونه اي كه كشورهايي كه توانايي پرداخت بيشتري را دارند به اين امر ترغيب شوند و در عين حال كاهش منفعت جويي از كشورهاي فقير نيز مدنظر قرار گيرد.

25.   به‌منظور ايجاد توانايي در مديريت و هدايت حركت جهاني‌شدن و آزادسازي تجاري ، كشورهاي در حال توسعه بايد اجازه يابند تا به نحو موثري در فرايند تصميم‌گيري در تمامي نهادهاي بين‌المللي مشاركت كنند. موسسات بين‌المللي بايد از سازوكارهاي لازم به نحوي كه تمامي ديدگاهها در نظر گرفته شوند ، برحوردار باشند. اجلاس اخير سازمان جهاني تجارت در جينواي ايتاليا به روشني نياز به مشاركت تمامي گروههاي مرتبط در فرايند تصميم‌گيري را نشان داد. تظاهرات خياباني مي‌تواند به عنوان يك زنگ خطر قلمداد شود،  ولي ما بايد به اندازه كافي درباره  پيش‌بيني اعتراض‌ها و نارضايتي‌ها با درايت  باشيم و به گونه‌اي از پيش عمل كنيم تا از توسل به  اقدامات خشونت بار خياباني اجتناب گردد.

26.   مالزي در مقابل جهاني‌شدن قرار ندارد. اما ما مي‌خواهيم اطمينان يابيم كه فقرا و كشورهاي در حال توسعه بتوانند از ثمرات  جهاني‌شدن بهره‌مند گردند. از اين رو تقاضا  و خواست ما اين است كه در تفسير و فرموله كردن  يك نظم اقتصادي جهاني بايد با تمامي كشورهايي كه از اين روند تاثير مي پذيرند، مشورت شود.

27.   ما براي فايده رساندن به تجار  و شهروندان خصوصاً در جهان در حال توسعه نمي توانيم به پديده جهاني‌شدن و آزادسازي تجاري  بي توجه  ‌باشيم. هيچ ضرورتي براي آزمندي و حرص در حالي كه دنيا به اندازه زيادي از منابع انساني و طبيعي برخوردار است،  وجود ندارد. با پايبندي به اصول اخلاقي  است كه مي توان بر خواهش‌هاي نفساني  در كسب همه چيز براي خود،  فائق آمد.

منبع: انديشکده صنعت و فناوری

مرجع:

Speech by the prime minister of Malaysia the hon. dato seri Dr. Mahathir Bin Mohammad, “globalization towards a fair and prosperous world”, Malaysian _ Russian business and technology forum, Ministry Of Foreign Affairs Malaysia, 14 march 2002.

بازگشت